Thứ Ba, 5 tháng 3, 2013

Tổ quốc bắt đầu từ đâu?

Tổ quốc bắt đầu từ đâu? 
Từ bức tranh ta được xem ngày nhỏ 
Từ những người bạn tốt vẫn cùng ta 
Thường đi học và chơi chung một phố
Cũng có thể Tổ quốc được bắt đầu 
Từ bài hát mẹ ta ru âu yếm 
Từ những cái ta quyết giữ vẹn tròn 
Cả trong giờ khó khăn nguy hiểm

Tổ quốc bắt đầu từ đâu? 
Từ chiếc ghế ta vẫn ngồi trước ngõ 
Từ cây phong đơn độc giữa cánh đồng 
Khẽ chao nhẹ những lần có gió 
Cũng có thể Tổ quốc được bắt đầu 
Từ bài hát đầu xuân con sáo hát 
Từ con đường ven xóm nhỏ quanh co 
Và biến mất trong sương chiều xanh nhạt.
Tổ quốc bắt đầu từ đâu?
Từ ánh đèn nhà ai đang run rẩy 
Từ chiếc mũ bố ta đội ngày xưa 
Mà chợt trong hòm ta lại thấy 
Cũng có thể Tổ quốc được bắt đầu 
Từ tiếng gõ của con tàu mệt mỏi 
Từ lời thề mà thời trẻ, yêu nhau 
Ta giữ kín trong tim, không dám nói.
Tổ quốc bắt đầu từ đâu?
M.L. Matusovski 
(Thái Bá Tân dịch)
M.L. Matusovski là một nhà thơ Nga Xô Viết. Ông sinh năm 1915 và đã đoạt Giải thưởng quốc gia Liên Xô năm 1977. Bài thơ Tổ quốc bắt đầu từ đâu? là một trong nhiều bài thơ đáng nhớ của ông. 

Thứ Bảy, 23 tháng 2, 2013

THỊ XÃ RA QUÂN


THỊ XÃ RA QUÂN

Thị xã mình sáng nay ra quân
Tháng Ba đang mùa hoa gạo đỏ
Những phố, đường đêm qua như chẳng ngủ
Thức dậy sớm hơn mọi ngày

Những nhà có con đi sáng nay
Lục tục đỏ đèn từ mờ đất
Hàng xóm hỏi nhau thân mật
- Phố mình sáng nay mấy đứa ra đi?

Không giống ông bà mình tiễn nhau xưa kia
Chỉ lặng im, bịn rịn…
Không giống mẹ tiễn cha thuở nào đi trận
Bâng khuâng, thèn lẹn, dặn dò…

Thị xã mình sáng nay tiễn đưa
Cái háo hức nhân lên, niềm vui chia để lại
Con trai con gái
Nghe họ cười, không đoán nổi ai đi…

Ngã ba phố mình thênh thang mọi khi
Sáng nay ứ dòng xe cộ
Sáng nay đò sang bến chợ
Nhường cho khách lên đường

Mậu dịch bách hóa mở sớm hơn ngày thường
Đông con gái vào mua bút, sổ
Chị bưu điện luôn tay, lòng cởi mở
Trao tập phong bì và những con tem

Thị xã rộn lên
Chẳng ai biết tiếng loa nhắc gì trong hội trường nhà văn hóa
Cứ nghe rôm rả
Chuyện quân ta chống trả giặc thế nào
Đêm qua đài đưa tin biên giới rất lâu

Từ hôm tổng động viên bao nhiêu lá đơn gửi về Thị ủy…
Biên giới trở thành thiêng liêng trong suy nghĩ
Tiếng súng kéo khoảng trời gần hơn…

Chưa bao giờ máu gửi nhiều theo những lá đơn
Chưa buổi lên đường nào tình nguyện đông như vậy
Sông Đà tháng ba – mùa hoa gạo cháy
Đuốc non sông hừng hực lửa căm hờn

Tiễn những người con lên phía biên cương
Có tình thương trong gói cơm của mẹ
Có dáng tiễn đưa còng lưng của bà
Có cuốn sổ lưu niệm chật lời bè bạn
                        hẹn gặp cùng trên biên giới xa.
 

Và ra đi sáng nay tháng Ba
Có chàng trai bỗng đọc to bài Bình Ngô đại cáo.

NGUYỄN THỊ MAI 

--------------------------------------------------------------

Nhà thơ Nguyễn Thị Mai nguyên là cán bộ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam - Giảng viên chính Học viện phụ nữ Trung ương. Bài thơ được viết năm 1979 khi tác giả đang là giáo viên Trường Cao đẳng Sư phạm Hòa Bình như lời chị tâm sự: “Cho các em học sinh của tôi ngày lên đường đánh quân xâm lược”.
Theo DÂN TRÍ

Thứ Hai, 14 tháng 1, 2013

HỒ TRƯỜNG - Một bài thơ hay





     Đại trượng phu không hay xé gan bẻ cật phù cương thường
    Hà tất tiêu dao bốn bể lưu lạc tha phương
    Trời Nam nghìn dặm thẳm
    Non nước một màu sương
    Chí chưa thành, danh chưa đạt
    Trai trẻ bao lăm mà đầu bạc
    Trăm năm thân thế bóng tà dương

    Vỗ gươm mà hát
    Nghiêng bầu mà hỏi
    Trời đất mang mang ai người tri kỷ
    Lại đây cùng ta cạn một hồ trường.
    
    Hồ trường! Hồ trường!
    Ta biết rót về đâu
    Rót về Đông phương, nước biển Đông chảy xiết sinh cuồng loạn
    Rót về Tây phương, mưa phương Tây từng trận chứa chan
    Rót về Bắc phương, ngọn Bắc phong vi vút cát chạy đá giương
    Rót về Nam phương, trời Nam mù mịt có người quá chén như điên như cuồng.
    
    Nào ai tỉnh, náo ai say
    Lòng ta ta biết, chí ta ta hay
    Nam nhi sự nghiệp ư hồ thỉ
    Hà tất cùng sầu đối cỏ cây.

@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

          Đây là một bài thơ hay trong kho tàng văn chương Việt Nam. Tuy nhiên do loạn lạc nó bị rơi vào tình trạng "tam sao thất bổn". 
          Theo các nhà nghiên cứu, bài thơ này là một bài thơ dịch từ một bài ca tiếng Hán, có tựa là "Nam phương ca khúc". Người dịch là ông Nguyễn Bá Trác (1881-1945), người đất Quảng Nam, Ông từng làm Chủ bút phần Hán văn cho tạp chí Nam Phong của Phạm Quỳnh. Sau đó ra làm quan cho Pháp. Trong một lần công cán ở Thượng Hải (Tàu) ông gặp một người Việt hát bài "Nam phương ca khúc" bằng tiếng Quảng Đông trong quăn rượu; nghe hay nên ông chép lại và sau đó ghi lại trong tác phẩm "Hạn mạn du ký" viết bằng chữ Hán của ông. Khi về nước, ông dịch tác phẩm đó ra tiếng Việt và gởi đăng trên tờ Nam Phong tạp chí vào năm 1920. Trong đó có bài thơ Hồ trường nói trên. Bài thơ dịch của ông tựa là Nam phương ca khúc nhưng người đời lưu truyền tự đặt lại tựa là Hồ trường. Hồ trường  là cái bầu rượu.
          Bài thơ được lưu truyền có nhiều bản khác nhau. Vì bản gốc không còn nên không biết bài nào đúng. Nhưng về căn bản vẫn không khác nhau mấy và không ảnh hưởng tới giá trị bài thơ.
    

          Nguyên tác tiếng Hán như sau:
        
          Nam phương ca khúc
Trượng phu sanh bất năng phi can chiết hạm vị thế phù cương thường
Tiêu dao tứ hải, hồ vị hồ thử hương
Hồi đầu nam vọng mạc vô cực hề, thiên vân nhất sắc đồ thương thương
Lập công bất thành, học bất tựu, thiếu tráng hữu cơ thời hề, toạ thị bách niên thân thế khu âm dương
Phủ chưởng cuồng ca vấn tư thế, mang mang thiên địa, an đắc tri nhất tri kỷ hề, thí lai đối chước hữu dư thương.
Dư thương trịch hướng đông minh thủy, đông minh chi thủy vạn đội khởi cuồng lan
Dư thương trịch hướng tây sơn vũ, tây sơn chi vũ nhất trận hà uông dương
Dư thương trịch hướng bắc phong khứ, bắc phong dương sa tẩu thạch phi thù phương
Dư thương trịch hướng nam thiên vụ, vụ trung hữu nhân khai khẩu nhất ẩm cừ nhiên túy
Thiên địa vũ trụ hồn tương vong, dư bất túy hĩ, dư hành dư chí
Nam nhi tự cổ sự tang bồng, hà tất cùng sầu khấp phần tử.

   
 Dịch nghĩa:
Kẻ trượng phu sống mà không vạch gan, bẻ cột lo giềng mối cho đời
Rong chơi bốn biển, quê hương ở nơi đâu?
Quay đầu trông về nam, miệt mù vậy hỉ! Trời mây nối màu xanh ngắt
Lập công chẳng được, học không xong, trai trẻ có bao lâu, ngồi ngó trăm năm, thân đuổi cuộc sớm chiều.
Vỗ tay hát khùng, hỏi đời kia, đất trời mờ mịt vậy, một người tri kỷ tìm ở đâu, thử đến giúp ta rót chén rượu này
Ta quăng chén rượu đầy trộn nước biển đông, nước biển đông nổi cuộn vạn lớp sóng
Ta quăng chén rượu đầy vào mưa núi tây, mưa núi tây một trận sao lênh láng
Ta quăng chén rượu đầy đuổi theo gió bắc, gió bắc tung cát lăn đá bay nơi khác
Ta quăng chén rượu đầy vào mây mù trời nam, trong mây mù có người há miệng điềm nhiên say tràn
Trời đất dọc ngang đều mất hết, sao ta không say, chí ta thời ta làm
Từ xưa nam nhi đuổi theo tang bồng, cớ gì sùi sụt sầu cố hương.                                  
                   (theo nhà biên khảo Phạm Hoàng Quân)

Thứ Hai, 7 tháng 1, 2013

VỀ BÀI THƠ ĐEN VÀ TRẮNG



MỘT BÀI THƠ TUYỆT VỜI !
(LHH sưu tầm)

NGUYÊN TÁC


Nominated by UN as the best Poem. Written by an African Kid 

When I born, I black 
When I grow up, I black :
When I go in Sun, I black 
When I scared, I black 
When I sick, I black 
And when I die, I still black 
And you white fellow 
When you born, you pink 
When you grow up, you white 
When you go in sun, you red 
When you cold, you blue 
you scared, you yellow 
When you sick, you green 
And when you die, you grey 

And you calling me colored??


BẢN DỊCH
Bài thơ được tổ chức UN bình chọn là bài thơ hay nhất. Bài thơ được viết bởi một đứa bé Châu Phi

Khi tôi sinh ra, tôi màu đen
Khi tôi lớn lên, tôi màu đen
Khi tôi đi dưới mặt trời, tôi màu đen
Khi tôi sợ, tôi màu đen
Khi tôi đau, tôi màu đen
Và khi tôi chết, tôi cũng màu đen
Anh nói rằng anh trắng
Khi anh sinh ra, anh màu hồng
Khi anh lớn lên, anh màu trắng
Khi anh đi dưới mặt trời, anh màu đỏ
Khi anh lạnh, anh màu xanh
Khi anh sợ, anh màu vàng
Khi anh đau, anh màu tái (lục)
Và khi anh chết, anh màu xám

Và tại sao anh lại nói tôi là da màu??


BÌNH LUẬN

Vì bài này quá đơn giản để dịch, vì quá nghẹn ngào mà dịch, quá cảm phục dưới cái nhìn tinh tế và cách lập luận logic của một đứa bé mà dịch, và thật sự bất ngờ trước những câu chữ thật đơn giản nhưng sức chứa đựng truyền tải thật phi thường mà dịch.
     Cho nên nói khi chưa biết làm thơ thì thấy vần điệu là hay, khi mới biết làm thơ thì thấy chữ nghĩa được tu từ đẽo gọt là hay, khi làm thơ được rồi thì thấy quan sát, đột phá, đổi mới là hay… Rồi cho đến một khi nào đó thì thấy tất cả đều là vô nghĩa. Chỉ cọ̀n lại tấm lòng với cảm xúc đích thực của chính mình tuôn chảy ra một cách tự nhiên, thoát khỏi sự ràng buộc của ngôn từ – thi tứ, thoát khỏi sự gọt nắn, o bế của chức danh, tuổi tác, đẳng cấp, giới tính… khi đó mới thực sự đúng nghĩa là Thi Ca.
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

      * Vì tác giả không ghi tựa đề bài thơ nên mình tạm đặt tiêu đề là "Đen và trắng".

    * Tuy nhiên khi đọc kỹ lại bài viết này mình lại thấy có mấy điểm không rõ ràng. Đó là bài thơ nổi tiếng được một cơ quan tầm cỡ số 1 thế giới là Liên hiệp quốc chọn là bài thơ hay nhất thế giới mà lại không có tựa đề, không biết rõ tác giả. Vì vậy mình bỏ thời gian tìm hiểu để giải đáp thắc mắc này.  Kết quả như sau:



    Trên một số trang Web tiếng Anh của người nước ngoài có đăng bài thơ này nhưng không hoàn toàn giống nhau. 



    So với bài thơ mình đã đăng (LHH sưu tầm) thì những điểm khác nhau là:

    - Câu giới thiệu bài thơ: Written by an African Kid. Nominated by UN as the best Poem of 2006 (thêm năm 2006)

    - Thêm các câu thơ khác:
                    When you drunk, you red
                    When you bruised, you purple

    - Câu kết khác: So who YOU callin' C O L O R E D ??

    Điểm giống nhau là: không bài nào có tên tác giả bài thơ, dùng 2 dấu chấm hỏi cuối bài (??)

    Hầu hết ca ngợi bài thơ, nhưng cũng có người chê bài thơ ngớ ngẩn, ấu trĩ và sai văn phạm.

    Theo một số trang web thì bài thơ đó có tựa đề là "“Who is colored”  được cho là của một cậu bé da đen (?) sáng tác và đã được Liên hiệp quốc (?) bình chọn là bài thơ hay nhất thế giới năm 2006 (!).
    Trên một số trang tiếng Pháp có đăng bài thơ nói trên bằng tiếng Pháp, đều có tựa đề và ghi rõ tên tác giả bài thơ. Có trang còn nêu sơ lược tiểu sử của tác giả. Những bài  thơ tiếng Pháp đều giống nhau.

                   Poème à mon frère blanc

                   Cher frère blanc,
                   Quand je suis né, j'étais noir,
                   Quand j'ai grandi, j'étais noir,
                   Quand je suis au soleil, je suis noir,
                   Quand je suis malade, je suis noir,
                   Quand je mourrai, je serai noir. 
                   Tandis que toi, homme blanc,
                   Quand tu es né, tu étais rose,
                   Quand tu as grandi, tu étais blanc,
                   Quand tu vas au soleil, tu es rouge,
                   Quand tu as froid, tu es bleu,
                   Quand tu as peur, tu es vert,
                   Quand tu es malade, tu es jaune,
                   Quand tu mourras, tu seras gris. 
                   Alors, de nous deux,
                   Qui est l'homme de couleur ? 
                     (Đăng ngày 20/01/2005)
Theo nhà giáo Thân Trọng Sơn thì:

    Nguyên tác bài thơ này không phải có tựa là  "Who is colored" (Ai da màu) viết theo ngôn ngữ tiếng Anh da đen của một cậu bé da đen mơ hồ, không tên tuổi, không quốc tịch, cùng với một tổ chức bình chọn thơ không có thực của Liên Hiệp Quốc !
    Bài thơ này của Léopold-Sédar Senghor, một nhà thơ nổi tiếng thế giới người Sénégal. 
Nhà thơ Léopold-Sédar Senghor còn là một nhà chính trị tên tuổi. Ông từng giữ chức Bộ trưởng trong Chính phủ De Gaule của nước Pháp, là Tổng thống nước Sénégal từ năm 1960 đến 1980. Ông còn là Viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp (từ năm 1983). Ông sinh năm 1906 và mất năm 2001. Ông được nhiều nước trên thế giới tôn vinh. Năm 2006 chính là năm Cộng đồng các nước dùng tiếng Pháp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông. Nguyên tác bài thơ viết bằng tiếng Pháp, có tựa đề là Poème à mon frère blanc.

       Bài thơ dẫn ra của nhà giáo Thân Trọng Sơn giống như những bài thơ tiếng Pháp khác. Mình thấy ông Thân Trọng Sơn hoàn toàn chính xác.

     Bài thơ tiếng Pháp dịch nghĩa Việt có chỗ khác với bài thơ tiếng Anh. Nhưng ý nghĩa vẫn như nhau.

Bài thơ cho người anh em da trắng của tôi
Bạn da trắng thân mến
Khi tôi sinh ra, tôi đen,
Khi tôi lớn lên, tôi đen,
Khi tôi đi dưới mặt trời, tôi đen,
Khi tôi bịnh, tôi đen,
Khi tôi chết, tôi sẽ đen.
Còn bạn, người da trắng,
Khi bạn sinh ra, bạn hồng,
Khi bạn lớn lên, bạn trắng,
Khi bạn đi dưới mặt trời, bạn đỏ,
Khi bạn lạnh, bạn lam,
Khi bạn sợ, bạn lục,
Khi bạn bịnh, bạn vàng
Khi bạn chết, bạn sẽ xám.
Thế thì, hai chúng ta,
Ai là người da màu ?



    Như vậy tác giả của bài viết "Một bài thơ tuyệt vời" đã đọc bài thơ ấy từ một trang tiếng Anh. Bài thơ đó không phải nguyên tác, mà chỉ là một bài dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Anh mà thôi. Bản tiếng Anh đó người đăng lên mạng cũng không rõ nguồn gốc bài thơ, không biết tựa đề và đưa vào những thông tin mơ hồ về tác giả và không căn cứ về Liên hiệp quốc là tổ chức bình chọn thơ ! Lại chỉ bình chọn có mỗi năm 2006 !

(Địa chỉ trang web của nhà giáo Thân Trọng Sơn: www.art2all.net )